سال ۲۰۲۶ در حوزه‌ی علوم اعصاب با اکتشافات شگفت‌انگیزی همراه بوده است که درک ما از پیچیده‌ترین عضو بدن انسان – مغز – را به سطحی جدید ارتقا داده است. در یکی از مهم‌ترین این اکتشافات، دانشمندان موفق به شناسایی نورون‌های باستانی در ساقه‌ی مغز شده‌اند که توانایی کنترل توجه را با سرکوب عوامل حواس‌پرتی و هدایت تمرکز بر عهده دارند. این تیم تحقیقاتی دریافت که توجه در موش‌ها توسط یک مدار از نورون‌های مهاری در ساقه‌ی مغز کنترل می‌شود؛ مداری که همه‌ی مهره‌داران از جمله پرندگان و ماهی‌ها دارای آن هستند. این کشف می‌تواند درک ما از اختلالات توجه مانند بیش‌فعالی (ADHD)، نارکولپسی و حتی اسکیزوفرنی را متحول کند و راه را برای درمان‌های جدید و هدفمندتر هموار سازد.

در پژوهشی دیگر که در مجله‌ی Nature Communications منتشر شده، دانشمندان برای اولین بار موفق به تعیین جهت سیگنال‌های عصبی در مغز به صورت غیرتهاجمی و با استفاده از تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی (fMRI) شده‌اند. این دستاورد که از فعالیت خودبه‌خودی نورون‌ها به دست آمده، می‌تواند پیامدهای مهمی برای درک تغییرات مغزی در افراد مبتلا به توهم، آلزایمر، اسکیزوفرنی، اوتیسم و سایر اختلالات داشته باشد. همچنین پژوهشگران دانشگاه آریزونا کشف کرده‌اند که آستروسیت‌ها – سلول‌های گلیال مغز که پیش‌تر نقش کمکی برای نورون‌ها تصور می‌شدند – در کنار نورون‌ها، حافظه‌های ترس را هماهنگ می‌کنند. این یافته می‌تواند به درک بهتر اختلالات اضطرابی و استرس پس از سانحه (PTSD) کمک کند و راه‌های جدیدی برای تعدیل پاسخ‌های ترس ارائه دهد.

در حوزه‌ی شناخت و یادگیری، مطالعه‌ای که در Proceedings of the National Academy of Sciences منتشر شده، نشان می‌دهد که چگالی وزیکول‌های سیناپسی و تنظیم آن ممکن است به پیری و بیماری‌های عصبی مرتبط باشد. این پژوهش با استفاده از بازسازی‌های سه‌بعدی از تصاویر میکروسکوپ الکترونی، ساختار سیناپس‌ها را با دقت بی‌سابقه‌ای کمّی کرده است. همچنین لایه‌ی ۶b از قشر مغز (Cortical Layer 6b) که پیش‌تر کمتر مورد توجه قرار گرفته بود، به عنوان ساختاری کلیدی در کنترل توجه و اختلالات عصبی-روانی معرفی شده است. این یافته‌ها نشان می‌دهد که درک ما از ساختار و عملکرد مغز، هنوز در مراحل ابتدایی قرار دارد و هر روز پرده‌های جدیدی از اسرار این عضو پیچیده کنار می‌رود.

برای مطالعه‌ی جدیدترین اخبار و تحلیل‌های علمی از اکتشافات شگفت‌انگیز دنیای علوم اعصاب و مغز، اروساینس را دنبال کنید. همچنین می‌توانید جدیدترین مطالب در حوزه‌ی علوم اعصاب را در این وب‌سایت مطالعه کنید.